मनसुनको मोह : अफसिजनमा फक्रिएको हिमाली पर्यटन

बिहानैदेखि आकाश धुम्मिएको छ। रिमझिम पानीले पहाडका डाँडाहरू धोइरहेको छ। कुहिरोले केहीबेरअघि देखिएको हिमाललाई आफ्नो काखमा लुकाएको छ। हरेक थोपा पानीसँगै हरियो पाटन अझ हराभरा बन्दै गएको छ। त्यही पाटनमा असङ्ख्य रङका बुकीफूलहरू हावासँगै हल्का हल्लिरहेका छन्। कतै घाँस चरिरहेका भेडाका बथान, कतै गोठालाको बाँसुरीको मधुरो धुन, कतै बादल चिर्दै देखा पर्ने हिमशृङ्खला। यस्तो दृश्य हेर्दा लाग्छ—प्रकृतिले वर्षालाई दुःखको होइन, उत्सवको मौसम बनाएको रहेछ।

तर विडम्बना, हामीमध्ये धेरैका लागि मनसुन अझै पनि ‘अफसिजन’ हो। यात्रा स्थगित गर्ने, योजना रद्द गर्ने र घुमघामलाई अर्को मौसमसम्म थाती राख्ने समय। पर्यटन उद्योगले पनि वर्षौंदेखि यही भाष्य दोहोर्याउँदै आएको छ। तर नेपालको हिमाली भूगोलले भने यो मान्यतालाई बिस्तारै चुनौती दिन थालेको छ।

पछिल्ला केही वर्षयता कास्कीको कोरी, बागलुङको ढोरपाटन र पूर्वी रुकुमको चुङ्ग्रीबुकीमा पुग्ने पदयात्रीको पाइला मनसुनमै बाक्लिन थालेको छ। उनीहरू घाम खोजेर होइन, कुहिरोभित्र हराउन निस्किएका हुन्छन्। फूल टिप्न होइन, फूलले ढाकिएको संसार हेर्न पुगेका हुन्छन्।

चुङ्ग्रीबुकी पुग्ने पदमार्ग धेरै लामो छैन। तर त्यो छोटो यात्राले मानिसलाई एउटा फरक संसारमा पुर्‍याइदिन्छ। चारैतिर फैलिएका पाटनमा रातो, पहेँलो, नीलो, बैजनी र सेता बुकीफूलहरू फक्रिएका हुन्छन्। भेडीगोठबाट उठ्ने धुवाँ, गोठालाको दैनिकी र नजिकै उभिएका हिमालले यात्रुलाई सम्झाइरहन्छन्—सौन्दर्य सधैँ सुविधा भएको ठाउँमा मात्र हुँदैन।

ढोरपाटनमा त मनसुनले झन् अर्को रूप लिन्छ। विशाल उपत्यका फूलको रङले सजिन्छ। घोडाको टापसँगै कुहिरो फाट्छ र फेरि केही क्षणमै हिमाल बादलभित्र हराउँछ। यहाँ प्रकृति स्थिर छैन; प्रत्येक क्षण बदलिन्छ। सायद यही परिवर्तनले मानिसलाई फेरि–फेरि त्यहीँ फर्किन बाध्य बनाउँछ।

अन्नपूर्णको काखमा रहेको कोरी पनि यतिबेला प्रकृतिको खुला चित्रशाला बनेको हुन्छ। कपुचे हिमताल पार गर्दै माथि उक्लिँदा यात्रु केवल उचाइ मात्र चढिरहेको हुँदैन, ऊ आफूभित्रको व्यस्तता, कोलाहल र थकान पनि तलै छाड्दै गइरहेको हुन्छ। शहरको घडीले बाँधिएको जीवनबाट केही दिनका लागि मुक्त हुने यही अनुभूति नै धेरैका लागि मनसुन ट्रेकिङको सबैभन्दा ठूलो आकर्षण बनेको छ।

यस्ता गन्तव्यमा पुग्ने धेरै यात्रु एउटा समान अनुभव सुनाउँछन्—यहाँ पुग्दा मोबाइलको स्क्रिनभन्दा अगाडि फैलिएको प्रकृति धेरै सुन्दर लाग्छ। शब्दले वर्णन गर्न नसकिने दृश्यलाई क्यामेराले पनि पूर्ण रूपमा कैद गर्न सक्दैन। त्यसैले सायद मनसुनको यात्रा सम्झनामा धेरै बाँच्छ, तस्बिरमा कम।

तर यो परिवर्तन केवल प्रकृतिको कथा होइन। यो गाउँको अर्थतन्त्र बदलिँदै गएको कथा पनि हो। जहाँ पहिले मनसुन लागेपछि पर्यटक आउँदैनन् भन्ने विश्वास थियो, त्यहीँ अहिले गोठस्टे, टेन्ट क्याम्प, स्थानीय परिकार, घोडा सवारी र गाइड सेवाले गाउँलेलाई नयाँ आम्दानी दिएको छ। युवाहरूले गाउँमै अवसर देख्न थालेका छन्। पर्यटन अब एउटा मौसममा सीमित व्यवसाय रहेन।

यद्यपि, बढ्दो चहलपहलसँगै केही गम्भीर प्रश्न पनि उभिएका छन्। फूल हेर्न जानेहरूले यदि फूल नै टिप्न थाले भने? हिमाल हेर्न जानेहरूले प्लास्टिकका बोतल र र्‍यापर त्यहीँ छाड्न थाले भने? सामाजिक सञ्जालका लागि भिड बढ्दै जाँदा त्यही प्रकृतिको मौलिकता हराउँदै गयो भने?

दिगो पर्यटनको बहस यहीँबाट सुरु हुन्छ। प्रकृतिले दिएको सुन्दरता उपभोग गर्ने अधिकारसँगै त्यसलाई जोगाउने जिम्मेवारी पनि आउँछ। मनसुन पर्यटनको सफलताको मापन केवल पर्यटकको सङ्ख्याले होइन, प्रकृतिको संरक्षणले पनि तय गर्नेछ।

नेपाललाई धेरैले वसन्तका गुराँस र शरदका हिमालबाट चिन्छन्। तर मनसुनले अर्को नेपाल देखाइरहेको छ—जहाँ फूलहरू आफ्नै समय पर्खेर फुल्छन्, बादलले हिमालसँग लुकामारी खेल्छ, र हरियो पाटनले थकित मनलाई निःशब्द सान्त्वना दिन्छ।

सायद त्यसैले अहिले केही यात्रुहरू वर्षा रोकिने प्रतीक्षा गर्दैनन्। उनीहरूलाई थाहा छ, नेपालका सबैभन्दा सुन्दर दृश्यहरू कहिलेकाहीँ घाममा होइन, रिमझिम पानी, कुहिरो र बुकीफूलको सुगन्धबीच जन्मिरहेका हुन्छन्। मनसुन अब केवल वर्षाको मौसम होइन, हिमाललाई नयाँ आँखाले हेर्ने समय बनेको छ।

फोटो: दिलचन पुन (दिलचन पर्यटन प्रवर्द्धक हुन् । उनीले रुकुम र यस आसपासका पर्यटकीय क्षेत्रको प्रचार-प्रसारमा महत्वपुर्ण भुमिखेलेका छन ।)